
پر خاشگری در ورزش
رفتار پرخاشگرانه عبارت است از هر گونه رفتاری که منجر به آسیب ، درد ، آزار ، صدمه یا تخریب شود. در حالیکه اغلب تصور می کنند که رفتار پرخاشگرانه تنها فیزیکی است ، حملات زبانی همچون داد زدن و جیغ کشیدن یا اصطلاحات تحقیر آمیز یا کوچک شماری با هدف آزار و صدمه نیز می تواند نوعی پرخاشگری محسوب گردد. نکته کلیدی در مورد تعریف پرخاشگری زمانی است که صدمه وارد شده چه زبانی چه فیزیکی به صورت عمدی باشد.
سوالات در مورد علل پرخاشگری دغدغه طولانی مدت دانشمندان علوم زیستی و علوم اجتماعی بوده است. تئوری های علل پرخاشگری طیف گسترده ای را در بر می گیرد. گروهی که بر غریزی و ذاتی بودن آن تاکید می کنند، در مقابل گروهی که آن را به عنوان یک رفتار اکتسابی توصیف می کنند.
بسیاری از تئوری ها بر این ایده اند که پرخاشگری غریزه طبیعی انسان و وراثتی است.پرخاشگری را به عنوان غریزه ای توصیف می کنند که مستقیما به صورت بیرونی دیگران را هدف گیری می کند،این روند را فرافکنی می نامند. آنها همچنین می گویند که تکانه های پرخاشی که مستقیما فرد یا گروه خاصی را هدف گیری نمی کنند می تواند به صورت غیر مستقیم از طریق فعالیت های قابل پذیرش در جامعه همانند ورزش و رقابت ابراز شود . این روند را اصطلاحا روان پالش می نامند. تئوری های بیولوژیکی وغیرطبیعی پرخاشگری را مورد آسیب شناسی قرار داده اند. آنها رفتار حیوانات را در محیط طبیعی مورد مطالعه قرار داده اند . تعدادی از آسیب شناسان مشاهدات خود در حیوانات را به انسان نیز تعمیم داده اند آنها پرخاشگری را یک غریزه درونی مشترک برای انسانها می دانند.
دو گروه متفاوت در بین آنهایی که پرخاشگری را به عنوان یک غریزه می دانند وجود دارد. یک گروه معتقدند که پرخاشگری به صورت خود انگیخته و بدون محرک بیرونی ایجاد می شود در نتیجه رفتار پرخاشگرانه احتمالا نتیجه یک محرک کوچک یا بدون محرک است. گروه دیگر معتقدند که پرخاشگری یک پاسخ غریزی است اما بیشتر از انکه خود انگیخته یا بدو ن محرک بیرونی باشد یک پاسخ مستقیم به محرکی از یک منبع بیرونی است.
بر خلاف تئوریهای غریزی تئوریهای اکتسابی پرخاشگری را یک رفتار اکتسابی می دانند. این روش بر نقش الگوها و تقویت رفتار در ایجاد رفتار پرخاشگرانه تاکید دارد.تحقیقات نشان داده است که رفتار پرخاشگرانه می تواند از طریق ترکیب الگوگیری و تقویت مثبت رفتار پرخاشگرانه بوجود آید و بچه ها معمولا تحت تاثیر مشاهده رفتار پرخاشگرانه در والدین ، همسالان یا الگو های تخیلی قرار می گیرند، حتی بدون تقویت مثبت رفتار پرخاشگرانه در اثر کمبود تقویت منفی تحت تاثیر قرار می گیرند.
با وجود اینکه تحقیقات تاثیر بیشتر الگوی زنده را نسبت به الگوهای تخیلی به اثبات رسانده است اما مدل های تخیلی رفتار پرخاشگرانه همانند صحنه های فیلم و تلویزیون تاثیر خود را به همراه دارد. صحنه های مرگ یا اعمال خشونت زا به دهها ، صدها و حتی هزاران صحنه در بعضی از برنا مه های تلویزیونی یا فیلم ها می رسد . در حالیکه برخی می گویند که این نوع خشونت تخیلی به خودی خود نه تنها سبب خشونت نمی شود بلکه می تواند تاثیر روان پالشی مفیدی داشته باشد. با این وجود مطالعات از ارتباط مثبت دیدن خشونت و ارتکاب به رفتار پرخاشگرانه در کودکان و نوجوانان خبر می دهند. تحقیقات نشان داده اگرچه الگو گیری از رفتار پرخاشگرانه چه در زندگی واقعی چه به شکل تخیلی با افزایش خشونت در بزرگسالی ارتباط دارد اما عامل مهم در افزایش رفتارهای پرخاشگرانه تقویت رفتار می باشد. اگر الگوی پرخاشگری بیشتر از آنکه تنبیه شود تحسین گردد، آن رفتار به عنوان یک رفتار مثبت دیده شده و احتمالا بیشتر تکرار خواهد شد.
فعالیت های رقابتی در ورزش همیشه با هیجان همراه است . دانش آموزانی که از شکست می ترسند یا شکست را دوست ندارند و پیوسته آن را به عوامل بیرونی نسبت می دهند ، وقتی برای رسیدن به هدف پیروزی با مانع و ناکامی مواجه می شوند به خطا ، خشونت و پرخاشگری روی می آورند. میل به خشونت و پرخاشگری در دانش آموزان متفاوت است ، دانش آموزانی که به دلایل مختلف شخصیتی ، اجتماعی و تربیتی یا حتی به علت ماهیت برنامه کنترل کاملی بر رفتار خود ندارند ،ضمن ایجاد اختلال در تعادل عاطفی و هیجانی مدیریت کلاس و برنامه های ورزشی را مختل می سازند ودر صورت داشتن مهارت نیز نمی توانند موفقیت های زیادی را در آینده کسب کنند . مربیان باید ضمن نظارت غیر مستقیم بر این گونه رفتارها از شدت رقابت در برنامه های ورزشی بکاهند.
دانش آموز با پرخاشگری خشم خود را از ناکامی ، شکست ، تحقیر و محدودیت نشان می دهد . پرخاشگری کودکان اغلب وسیله ای است و خصمانه نیست . پسر ها معمولا پرخاشگرتر از دخترها هستند و پرخاشگری آنها بدنی است ، در حالیکه در دختران بیشتر کلامی است. اگر چه خشم مقدمه پرخاشگری است ، هر خشمی به پرخاشگری منجر نمی شود و ممکن است به فعالیت جدی و تلاش بیانجامد. در فعالیت های حرکتی و ورزشی زمینه بروز خشم و پرخاشگری دانش آموزان وجود دارد. کاهش تماس بدنی در فعالیت ، عدم تاکید بر نتیجه ، استفاده از قوانین ساده ، تاکید بر همکاری به جای رقابت، کم رنگ کردن تاثیر شکست و پیروزی در برنامه، عدم محرومیت طولانی مدت دانش آموزان از کلاس، ایجاد یک محیط صمیمی، تاکید بر رشد الگوها و مهارت های ورزشی و افزایش رشد فکری دانش آموزان نسبت به بازی و ورزش ممکن است در کاهش پرخاشگری موثر واقع شود . دیدگاه و هدف معلم از برنامه های تربیت بدنی در مدارس اهمیت ویژه ای در تربیت اجتماعی دانش آموزان دارد . تمرین و ورزش باید اثرات مثبت خود را در رفتارها نشان دهد.
در برخورد با دانش اموزان پرخاشگری که قوانین و مقررات کلاس را در نظر نمی گیرند ، مزاحم دیگران می شوند و بیش از حد شلوغ و ناسازگارند با تنبیه ، سرزنش مکرر ، توبیخ و اخراج و غیره هدایت نمی شوند . برای مدیریت و تعدیل این گونه رفتارهای بحرانی و کاستن از اثرات منفی آن در کلاس روشهای زیر پیشنهاد می گردد.
خیره شدن
نزدیک بودن به میدان فعالیت این دانش آموزان و مشاهده دقیق و کنترل فعالانه محیط کلاس و در صورت لزوم خیره شدن ونگاه جدی و هشدار آمیز به فرد خاطی درکنترل و تعدیل رفتار غلط موثر است.
تغافل
با تغافل وچشم پوشی از رفتارهای غلط جزیی و کم اهمیت می توان با تاکیدبیشتری روی رفتارهای غلط اصلی و مزاحم کار کرد.
مصاحبه فردی
یکی ازراههای موثر گفتگو و مشاوره با دانش آموزان است. سرزنش و تنبیه در حضور سایر دانش آموزان نتایج منفی به دنبال دارد وبهتراست به طور خصوصی با او درباره عمل وانگیزه رفتار بحث وگفتگو شود. این جلسه خصوصی نباید تهدید آمیز شود.
واگذاری مسوولیت
برخی دانش آموزان پس ازگفتگو بامعلم می توانندحس برتری جویی و خودنمایی را ازطریق مشارکت دراداره کلاس ارضا کنند.
بحث گروهی
این روش سبب شرکت دانش آموزان خطاکار در بحث و افزایش تعامل یاارتباط مثبت اجتماعی او با معلم و شاگردان می شود. اینشیوه نوعی فشارگروهی یا فشار همتایان بر فرد است تا مشکل خودرا از طریق اصلاح و شکل دهی خودپنداره حل کند.
تقویت منفی و تنبیه
هردانش آموزباید مسوولیت عواقب رفتار خود را بپذیرد؛ بویژه وقتی هیچ دلیل یا توجیهی برای رفتار خود نداشته باشد. ازطریق حذف پاداش و تشویق های کلامی یا بی توجهی می توان مشکل انضباطی فرد را به او نشان داد؛ البته این روش نباید طولانی ومانع ارتباط معلم و شاگرد شود. تنبیه آخرین راهی است که معلم انتخاب می کند. تنبیه بدنی و هرگونه توهین لفظی از طرف معلم شایسته نیست ؛ از طرف دیگر انجام حرکات بدنی و ورزشی نیز وسیله خوبی برای تنبیه تلقی نمی شود . تنبیه های موقتی و کوتاه مدت، جریمه های ورزشی درهنگام بروزخطا ، حذف و نهایتا اخراج روشهای موثری در این مورد هستند.
اگر رفتارهای غلط در کلاس حالت بحرانی پیدا کرد سریعا وارد عمل شوید.در این گونه موارد فرد خطا کار را از محیط دور کنید، سایرین را آرام و به ادامه فعالیت تشویق نمایید، از رویارویی مستقیم و جریمه فوری بپرهیزید وپس از بررسی لازم فورا اقدام کنید.
|
تهیه کننده : شهسوار فشی - سرگروه آموزشی تربیت بدنی استان Email: shahsavar54@yahoo.com |
بسمه تعالی
اداره کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه
معاونت تربیت بدنی و تندرستی
اداره تربیت بدنی و تندرستی
تک آموز 1
پرخاشگری در ورزش
و روشهای مدیریت آن
ویژه معلمان و مربیان تربیت بدنی